En Amsterdam, en 1733, editábase un brevísimo ensaio satírico co título A arte da mentira política que asinaba Jonathan Swift e que aparecera na súa versión orixinal inglesa en 1712. Máis que un opúsculo era un prospecto comercial no que se facía adianto do primeiro de dous volumes cos que un autor descoñecido quería sentar, retranqueiramente, as bases da pseudoloxía ou arte da mentira política.
Durante tempo a peza foi atribuída a Swift que publicara, dous anos antes, un artigo en The Examiner no que debullaba os usos da mentira como razón auxiliar do poder. Con todo, hoxe sabemos que A arte da mentira política é obra de John Arbuthnot, médico real, autor de afiadas prosas satíricas e amigo de Swift con quen fundaría en 1714 o Scriblerus Club, un grupo de aguerridos polemistas e propagandistas do partido tory.
O artigo de Swift e o ensaio de John Arbuthnot foron recuperados por Sequitur en 2006 [hai unha oportuna reedición de 2009] e a súa lectura hoxe, co escándalo Camps como pano de fondo, é tan gozosa como recomendábel. Hálles de roubar pouco tempo e forneceralles cunha saúdabel aproximación irónica á pseudoloxía dos nosos tempos. Á súa beira inspiradora, ocupeime de Camps como actualizado mentireiro verdadeiro na miña achega semanal do Caderno de paso.
Retallos da arte da mentira política
Cómpre enganar ao pobo no seu propio beneficio? Eis a pregunta medular da arte mentireira do goberno. Camps mentiu para protexer os seus propios desmandos e non para beneficiar a pobo ningún senón para crear unha agarimosa e altruísta amizade con Álvaro Pérez (a) El Bigotes e outros capitáns da industria do suborno e do tráfico de influencias. Con todo, o proceder do president da Comunidade de Valencia afiánzase nunha concepción descrita sarcasticamente en A arte da mentira política:
Non existe ningún dereito á verdade política; que o pobo non ten dereito ningún a ser instruído na verdade da práctica de goberno, como tampouco ten dereito a pretender posuír grandes patrimonios, terras ou pazos señoriais.
John Arbuthnot detense tamén a avaliar cal dos dous partidos, whig ou tory, é máis habelencioso no uso da mentira política e tira como conclusión que «os tories foron ultimamente máis críbeis, pero que os whigs contan nas súas filas cos maiores xenios»; unha sentenza que tamén se podería dar por boa no noso actual ecosistema bipartidista. Gasta igualmente tinta amarga e espesa nos antecesores dos actuais profesionais da información e condena aos partidos «por contar nas súas filas, a fin de que difundan mentiras, aos homes máis viles e aos xenios máis miserábeis como son, na súa maioría, os folletinistas e gacetilleiros».
Porén, o enxeño de Arbuthnot non se limita a describir problemas, tamén adianta solucións, unha das máis orixinais é o proxecto de reunir nunha soa sociedade aos atomizados grupúsculos de mentireiros:
Esta sociedade debe estar composta polos xefes de cada partido; que ningunha mentira poderá difundirse sen a súa aprobación previa, xa que son os máis capacitados para xulgar o que cómpre a cada conxuntura e decidir que tipo de mentira debe usarse en cada ocasión. [...] A esta Sociedade deberá confiarse en exclusiva o manexo da mentira. Na antecámara desta Sociedade, deberá haber sempre algunhas persoas dotadas de gran credulidade que escoiten o que se lle diga [...]. A estas persoas competerá difundir o que os outros acuñaron; xa que ningún home solta e expande a mentira con tanta graza como quen a cre. Por norma, a Sociedade deberá inventar cada día unha mentira , en ocasión dúas [...]. Debe haber un castigo ou multa para quen fale doutra cousa que non sexa a mentira do día [...]. Se se advirte que algún dos membros da Sociedade se avermella, perde a compostura ou falta a algún deber ao pronunciar unha mentira, deberá ser excluído e declarado incapaz. Xunto ás mentiras que se despachan pública e abertamente, outras deben difundirse coa lingua pequena e con discreción; a tal fin establecerase un Comité de murmurios, ou Consello Privado, formado polos membros máis hábiles da Sociedade.
E remato con outra exquisita cita:
Estar relacionado cun político importante, sempre trae problemas, por moi legal que sexa el e ti, sempre trae problemas, hai que querelos pero hai que estar lonxe porque sempre trae problemas, que co que sofres, co que choras, co que loitas, coa cantidade de cuspe que gastas para facer as cousas ben, ao final tes problemas e lévaste desgustos.
Esta reflexión existencial non é de Arbuthnot, nin de Swift, senón de Álvaro Pérez (a) El Bigotes, amigo da alma de Camps. Pérez é un esforzado tratante do suborno, do galano e da comisión de concesións públicas, un home xeneroso que viste co seu humanismo o campismo, fase superior do aznarismo e coda rexeneracionista do marianismo.
Teño para min que o debate sobre o financiamento autonómico parécese cada día máis ao famoso programa televisivo «Cifras e letras» que conduce Paco Lodeiro coa axuda de Iolanda Castaño e Xurxo Mira. Xuntar palabras compartidas como criterios do modelo é moito máis doado que pechar a caixa da repartición dos fondos. Hoxe, Albino Pradaofrece unha sintética exposición respecto das porcentaxes que asisten e ancoran a Galiza no debate do financiamento.
En «Disparando aos reloxos» poño en evidencia o estreito abano no que estamos instalados, oscilando entre ese 6 por cento que apenas consolida o peso demográfico de Galiza no Estado e ese 8% que é o recoñecemento máximo que se nos fai nos investimentos estatais. E fago repaso das pexas que herda Feijóo como consecuencia das políticas que abandeirou antes de ser presidente de Galiza.
Albino Prada apunta outros dous valores extremos; un á baixa: o 5 por cento que suma a nosa achega ao PIB; outro á alza, o 9 por cento do quiñón galego nas exportacións da economía española. A súa recomendación é que o goberno galego debe aproveitar con intelixencia o 8 por cento dos investimentos e, ao tempo, impulsar unha política propia que mellore posicionamento dos nosos produtos nos mercados exteriores, vía imprescindíbel para engordar o noso morno 5 por cento na creación de riqueza no Estado. Sobre ese zócolo de xeración de riqueza termos máis marxe de negociación en futuras reparticións dos fondos estatais. Unha estratexia de futuro que hai que asumir como imprescindíbel dun autogoberno maduro.
Pola miña parte, creo que a Feijóo lle toca gobernarse cunha negociación na que pexan negativamente moitas das estratexias previas do PPdeG.
En orde de importancia crecente.
En primeiro lugar, a devaluación propagandista que fixo dos avances do Bipartito en materia de investimentos e competencias, ao PPdeG todo lle parecía pouco e insatisfactorio. Esa consideración abaixada de importantes logros entre 2005 e 2008 é un lastre de ingratitude que, de fracasar a negociación, contribuirá a engordar negativamente a súa rendición de contas.
En segundo lugar, a fabulación dunha xeopolítica de intereses que facía (e fai) a Cataluña responsábel de todas as carencias do sistema. Galiza non negocia con Cataluña senón co Estado e, cando gobernou o Estado, o Partido Popular non fixo nada por mudar a estrutura fonda do actual sistema de financiamento que se basea no principio de repartición e non na procura da converxencia en termos de riqueza e benestar. O financiamento é pésimo non por Cataluña senón porque nin é solidario nin garante a igualdade de oportunidades e condicións de Galiza e outras comunidades menos desenvolvidas.
En terceiro lugar, o veto do Novo Estatuto que entalou a Galiza nun autogoberno con teitos competenciais de hai máis dun cuarto de século mentres outras comunidades accedían a estatutos de autogoberno de segunda xeración con maiores competencias que comportan maiores achegas financeiras. O PPdeG foi o partido do Estatuto do 81 como expresión dun «autogoberno suficiente» que agora corre o perigo de se tornar nun «financiamento insuficiente».
Hai marxe para a emenda se o presidente fai valer o consenso das forzas galegas e o apoio da nosa sociedade civil ao redor do 7,1% e fai a súa argumentación desde a responsabilidade e non desde o vitimismo. A disxuntiva é clara: tócalle xestionar as nosas demandas de financiamento como unha «cuestión de estado» decisiva para o futuro de Galiza ou tentar facernos aceptar resignadamente unha aldraxe como a do pretendido Estatuto de 1979 agora plasmada nas cifras de financiamento coma antes foi na letras das competencias. No primeiro caso non estará só, nos éxitos ou nos fracasos. No segundo, todo descrédito irá á súa conta.
Hai unhas semanas, Xurxo Pérez Pintos declaraba en ANT: «A idea de que as centrais nucleares son de dereitas ou de esquerdas paréceme unha parvada. Eu son bastante partidario da enerxía nuclear e non son de dereitas. […] Dentro do mix tecnolóxico é case imprescindíbel unha fracción nuclear. Pero como se di o veleno está na dose.» Onte o goberno acordou prorrogar a vida da central nuclear de Garoña até 2013. En Caderno de pasodoulle unha reviravolta á decisión do goberno Zapatero e ao seu impacto en dúas cuestións nucleares da acción política: a confianza e a credibilidade.
Alén da crítica frontal ou aceptación mesurada da enerxía nuclear argumentadas desde a esquerda ou desde posicións liberais (pouco ou nada centristas), a decisión do goberno de Rodríguez Zapatero liquida parte (se non todo) o seu crédito verde e evidencia a fraudulenta relación que trama cos cidadáns ao redor das súas ofertas electorais. Haberá quen diga que Rodríguez Zapatero elixiu unha terceira vía entre pro-nucleares e abolicionistas; si, unha terceira vía enchoupada, como a Terceira Vía de Blair, dun cinismo acomodaticio que cancela de vez toda idea dunha visión cívica ou republicana do goberno.
Gabilondo rectifica e dálle a razón a J.M. Aznar. Agora nas homilías, co mesmo fervor que antes, onde dicía «diálogo» dirá «policía» e todos (ou case todos) igual de contentos. Prometo volver verLa pelota vasca para saber como queda a versión corrixida. Pouco se perde porque a «intelixencia» dos outros en nada axuda ao diálogo, nin aos dereitos políticos de Euscadi.
A viraxe gabiloniana seguro que tamén responde a «unha necesidade social imperiosa». Cómpre non perder de vista o novo concepto. O Tribunal Europeo de Dereitos Humanos avala a ilegalización de Batasuna por responder a unha «necesidade social imperiosa». Social? Política ou policial, mellor. Tanto ten, o realmente importante é o concepto NSI.
Agardamos das autoridades respostas tan contundentes como a Lei de Partidos para dar conta do voluminoso catálogo de NSI que a crise económica está facendo xermolar, desde a precarización laboral á ultrapauperización dos que xa menos tiñan; tamén, entre outras, o desemprego desbocado, o mileurismo como new way of life ou a ruína dos nosos produtores de leite.
Un reseteado democrático das nosas institucións políticas e dos medios de comunicación tamén é unha NSI; urxente, imprescindible para que, no medio de tanta confusión, non toda forma de disconformidade política radical remate por converterse nun CSI, nunha investigación policial da escea dun crime.
Nós, cidadáns do mundo, declaramos a nosa interdependencia como individuos e membros de comunidades e nacións distintas. Comprometémonos a ser cidadáns dunha única cidade-mundo, cívica, civil e civilizada. Sen prexuízo dos bens e intereses da nosa identidade nacional e rexional, recoñecemos a nosa responsabilidade para cos bens comúns e as liberdades da humanidade no seu conxunto.
Ironías do almanaque, o pasado 25 de xuño Benjamin Barber ocupaba a «Contra» de La Vanguardia e os xornais do día facíanse eco de dúas iniciativas lexislativas situadas nas antípodas do seu pensamento. Dunha tirada o Parlamento do Estado chapodaba a xustiza universal e aprobaba unha tímida Lei de Asilo.
O principio de xustiza universal ten que ser o principio que regule as relacións entre os seres humanos no novo século que comezamos. De feito, a única posibilidade real e efectiva de xulgar os horrendos crimes contra a humanidade e evitar a impunidade dos máis grandes criminais da historia, é acudir ao principio de persecución universal dos delitos.
Cando nos encamiñamos cara á fin da primeira década do século XXI, neste curruncho da humanidade alguén decidiu iniciar a marcha no sentido contrario. En Disparando aos reloxos reflexiono sobre o malfadado convite á impunidade que representa o rebaixamento das competencias dos xuíces do Estado para perseguir as violacións dos dereitos humanos.
As pexas da nosa política de asilo xa foron anotadas con intelixencia por Javier de Lucas, presidente do Comité Español de Axuda aos Refuxiados. A nova Lei de Asilo e Protección Subsidiaria é bastantemente menos avanzada que as existentes noutros países da nosa contorna, Francia sen ir máis lonxe. Máis que unha porta aberta consagra unha porta entornada.
Os monstros que xestionan a máquina do horror e o terror bailarán de ledicia: grazas ás nosas leis as vítimas non só estarán máis desprotexidas fronte aos seus desmandos senón que ademais terán menos facilidades de escapatoria.Todo apunta a que se achegan malos tempos para a política da liberdade nos países economicamente máis desfavorecidos.
Xan Carballa atopa que o BNG está no taller de reparacións e, entre outras, pide a miña peritaxe. Velaí, rompéuselle a dirección, o gps non dá coa ruta, non está ben adaptado aos terreos polos que ten discorrer; é espacioso pero disparaselle só o peche centralizado e tampouco lle viría mal un tunneado para facer máis amábel a imaxe. Non cabe cualificalo como sinistro total pero hai moito traballo que facer, non basta con retoques de chapa e pintura.
Co pano de fondo dunha reflexión de Gianfranco Pasquino sobre políticos afeccionados e políticos lobbistas, reflexiono en Caderno de paso sobre a fábrica conservadora de líderes. O presidente da Xunta gábase de non ter patrocinadores. O patrocinador é aos negocios o mesmo que o padriño á política. Núñez Feijóo foi disertar ao Foro ABC e ao seu carón acudiron todos os seus padriños políticos: Romay, Cascos, Rajoy e Fraga. Agora Feijóo non foi como apradiñado senón como apadriñador da causa de Mariano Rajoy. Tamén foi para facer valer, diante dos líderes da opinión conservadora, os seus novos poderes como gobernador de Galiza e para significarse por se no futuro Rajoy volve extraviarse no camiño da Moncloa e o PP precisa de alguén que saiba gañar eleccións.
O artigo de Swift e o ensaio de John Arbuthnot foron recuperados por Sequitur en 2006 [hai unha oportuna reedición de 2009] e a súa lectura hoxe, co escándalo Camps como pano de fondo, é tan gozosa como recomendábel. Hálles de roubar pouco tempo e forneceralles cunha saúdabel aproximación irónica á pseudoloxía dos nosos tempos. Á súa beira inspiradora, ocupeime de Camps como actualizado mentireiro verdadeiro na miña achega semanal do Caderno de paso. 
